Mùa cá ngạnh Phú Yên – Mùa mưa về, cá theo nước lên đồng

A Đồ Câu / 06 thg 9, 2026 / Am-thuc

Ở quê Phú Yên, có những mùa trong năm người ta chẳng cần lịch, chỉ cần nhìn trời, nhìn mây, nhìn những cơn mưa đầu mùa là biết một mùa cá lại về.

Đó là mùa cá ngạnh.

Cá ngạnh là loài cá da trơn, thân nhỏ nhưng có ba chiếc ngạnh rất bén. Ai từng bắt cá ngạnh chắc hẳn không quên cảm giác bị ngạnh đâm – đau buốt, nhức nhối chẳng khác gì ong chích. Thế nhưng cũng chính loài cá có vẻ ngoài chẳng mấy bắt mắt ấy lại trở thành một món ngon dân dã, gắn liền với ký ức của nhiều người miền Trung.

Cá ngạnh, đây là một loại các da trơn. Cá ngạnh hay còn gọi là cá chốt, có nhiều ở miền Trung và Tây Nam Bộ (Miền Tây Nam Bộ gọi là cá Chốt) , người ta có dễ dàng tìm thấy cá ngạnh ở các sông, kênh rạch. Cá ngạnh có ba ngạnh bén đâm đau nhức như ong chích. Cá ngạnh có thể nấu thành rất nhiều

món ăn ngon như kho tộ, kho sả ớt, nấu canh chua, muối chiên hoặc chiên tươi, làm mắm.

>>> Xem thêm: Canh chua cá Ngạnh nấu vơi lá me non nêm bông giờ, đến Phú Yên mà không ăn hết nửa cuộc đời

Cá ngạnh đầu mua ở Phú Yên (Ảnh: sưu tầm)

Mùa cá ngạnh bắt đầu khi những cơn mưa đầu mùa kéo về:

Theo kinh nghiệm dân gian được lưu truyền ở vùng quê Phú Yên, mùa sinh sản của cá ngạnh thường bắt đầu vào đầu mùa mưa, khoảng tháng 8 – tháng 9 âm lịch.

Sau những tháng hè nắng gắt, ruộng đồng khô nứt, đất được cày phơi chờ vụ mới. Người nông dân lại ngóng từng cơn mưa đầu mùa để xuống giống.

Ở vùng An Hòa, Tuy An, Phú Yên, người dân từ lâu đã quen với cảnh cứ khoảng tháng 7 âm lịch, nhìn trời là biết mùa mưa sắp đến. Khi những hạt mưa đầu tiên xuất hiện, bà con lại tất bật chuẩn bị ruộng đồng, mang cày, dắt bò, đem giống ra đồng chờ nước về.

Cày phơi đất (Ảnh: Khánh Dương)

Không biết từ đâu và từ khi nào, bà con vùng Xã An Hòa - Huyện Tuy An - Tỉnh Phú Yên cứ đến tầm tháng 7 âm lịch, nhìn lên bầu trời là biết trời chuẩn bị mưa cơn mưa đầu tiên, báo hiệu một mùa mưa sắp đến, bà con ai cũng vọi vã, người vát cày, lùa bò, gánh lúa giống ra đồng để chuẩn bị gieo hạt, tuy nhiên việc giao hạt đó con trông chờ vào trời, nếu không mưa trong 1 tuần xem như mất trắng.

Cánh đồng lúa sau 15 ngày

Rồi một ngày, mưa thật sự trút xuống.

Không phụ lòng bà con, nhưng cơn mưa đầu mùa đã đến, lúa đã nảy mầm. Lúa cao tầm 5-10 cm, những trận mưa lớn, nước mưa đầu mùa đục ngầu từ các khe núi, suối đỏ ra những cánh đồng lúa rồi xuống đầm Ô Loan, cá ngạnh biết trước đã đợi sẵn cứ thế theo ngược dòng nước vào các ruộng lúa để đẻ trứng.

Cánh đồng lúa mùa nước lên

Cá ngạnh theo dòng nước tìm về ruộng:

Có lẽ đây là điều thú vị nhất của mùa cá ngạnh.

Khi những cơn mưa đầu mùa làm nước sông, suối dâng lên, cá ngạnh theo dòng nước ngược vào những vùng ruộng ngập để sinh sản. Tại khu vực đầm Ô Loan và những vùng nước liên thông, người dân quê có thể bắt gặp cá ngạnh theo con nước tìm vào ruộng.

Và thế là mùa bắt cá bắt đầu.

Tranh thủ những ngày mưa, người dân quê người đem lưới giăng ở những nơi có nguồn nước rút, người đắp bờ dùng lợi thế chèn những tấm đăng cứ thế cá theo dòng nước lên và chui vào rổ. Cá mới bắt lên, đem về chà sạch hết chất nhờn bằng muối hoặc tro bếp, cắt ngạnh và làm sạch rồi nấu món gì cũng ngon: nấu canh chua, kho sả, kho keo với nghệ hoặc gừng tươi. Nếu đủ đầy gia vị hơn thì có thể nấu lẩu, nướng, một số nơi còn phơi khô, làm mắm.

Món cá ngạnh nấu canh chua (Ảnh: Khánh Dương)

Với món canh chua cá ngạnh nấu với lá me non và nêm bông giờ thì y bài. Vị chua cay vừa khử mùi tanh của cá, vừa kích thích vị giác nên khi ăn món này với cơm, bún hoặc lai rai cùng bầu bạn đều rất ngon. Đối với kho sả ớt hoặc kho gừng thì cần phải có củ sả, củ gừng tươi xắt, giã nhỏ rồi ướp với các loại gia vị, cũng cần phải có ớt cho nồi cá cay cay át mùi tanh.